नगेन्द्रमणि न्यौपाने
दमक/केही बर्ष अघिबाट मात्र पूर्वका केहि मुख्य शहरहरुमा फाट्फुट देखिएको विद्युतीय इ– रिक्सा अहिले धेरै बजारहरुको टाउको दुखाईको विषय भन्दै गएको छ । आधुनिक प्रविधिबाट निर्माण भएका बिद्युतिय शक्तिबाट सञ्चालन हुने इ– रिक्साले बजारमा प्रवेश पाएसंगै यसको उचित व्यवस्थापन हुन नसक्दा अहिले जताजतै समस्या देखिन थालेको छ । 

पूर्वको झापालगायतका बजारहरुमा अहिले इ–रिक्सा व्यवस्थापनको विषय चुनौती जस्तै बन्दै गएको छ । सम्बन्धित सरोकारवाला निकायले यस विषयमा समयमानै गम्भिर बन्न नसक्दा पार्किङदेखि सञ्चालनका लागी सडकको समेत समस्या आउन थालिसकेको छ । जसका कारण अस्वस्थ प्रतिष्पर्धा पनि बढ्दै गएको स्वयमं सफारी चालकहरु बताँउछन ।
अहिले यहि समस्याले दमक नगरपालिकालाई पनि सताउदै लगेको छ । आवश्यकता भन्दा बढि ई–रिक्साले दमकमा धमाधम थपिदै लैजादाँ यसले समस्या ल्याउन थालिसकेकोे छ । अहिले दमक बजारमा मात्र दैनिक ५ सयका हाराहारीमा सिटी सफारीहरु नगरका सडकमा गु्ड्ने गरेका छन् । दमक नजिकका छिमेकी गाविसहरु लखनपुर, गौरादह, तोपगाछी तथा पूर्वी मोरङ उर्लाबारी नगरपालिकाका सफारीहरु पनि दमकमा सञ्चालन हँुदै आएका छन् । सानो पूँजी लागानी गरेर मध्यम वर्गीय मानिसहरुका लागि उपयुतm रोजगारीको विकल्प बनेको सिटि सफारी अहिले वजार क्षेत्रको अनुपातमा बढि हुदै जान थालेको पाइएको छ ।
हाल दमक नगरमा ४ सय १ वटा सिटी सफारी दर्ता भएको नगरपालिकाले जनाएको छ । यो संख्या थपिने क्रममा रहेको पाइएको छ । दमकमा जति जति सिटी सफारीहरु थपिदै जान्छन् त्यतिनै चुनौती पनि थपिने दमक सिटी सफारी व्यवसायी चालक संघका अध्यक्ष टेक बहादुर दाहाल बताउँछन् । दाहाल भन्छन्,– ‘नगरपालिकाले सिटी सफारी सञ्चालनका लागि हाल भईरहेको दर्ता प्रक्रिया ५ मा सिमीत गरिनुपर्छ र दर्ता भईसकेका सिटी सफारीहरुका चालकलाई स्थानीय स्वयात्त शासन ऐन बमोजिम हिजो रिक्सालाई दिएको अनुमती झै यसलाई  मान्यता दिनुपर्छ ।’ उनले भने–‘अहिले विना दर्ता पनि कतिपय सिटी सफारीहरु सञ्चालनमा रहेको हामीले अनुगमनका क्रममा भेटेका छौ, यसले जोखिम संगै अस्वस्थ्य प्रतिपर्धा पनि बढाएको छ, यसमा नगरपालिका गम्भीर हुन आवश्यक छ ।’ दाहाल भन्छन्,–‘यसले नगरपालिकालाई सवारी व्यवस्थापनमा पनि चुनौती थपिदै गएको छ ।’
उता दमक नगरपालिकाका कार्यकारी अधिकृत युवराज दाहालले खुल्ला बजारका कारण कसैको निजी व्यापार व्यवसायमा नगरपालिकाले हस्तक्षेप गर्न नमिल्ने बताँउछन् । व्यवसाय गर्न पाउने नागरिकको अधिकार भएकाले यतिनै संख्यामात्र नगरपालिकाले कोटा तोक्न नमिल्ने दाहालले बताए । तर नगरभित्र सञ्चालनमा आएका सिटी सफारीहरुलाई व्यवस्थापन गर्ने तर्फ भने नगरपालिका लागि रहेकोले चाँडै नै सरोकारवाला निकायहरुसंग सहकार्य गर्र्दै यसको उचित व्यवस्थापन गरिने दाहाल बताउँछन् ।
दमक नगरपालिकाले अहिले स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन अन्तर्गत नगर क्षेत्रमा सफारी सञ्चालनका लागि प्रति सफारी दर्ता बापत ११ सय रुपैयाँ राजश्व लिएर नम्बर दिने काम गर्दै आएको छ । सिटी सफारी सञ्चालनका लागि आवश्यक मापदण्ड बनाएर भाँडादरको समेत निर्धारण गरेको भएपनि स्टेण्डको बनाउने तर्फ ध्यान दिन सकेको छैन् । सर्वसाधारणहरु भन्छन्– ‘दमकमा सिटी रिक्सा थामिसक्नु भएन् यसको उचित व्यवस्थापन गर्न नगरपालिका,
ट्राफिकको ध्यान गएको छैन् ।’
भारतीय संगै चिनबाट उत्पादित भित्रीएको सिटी सफारीहरु यहाँका व्यवसायीहरुले २ लाख २० हजार देखि २ लाख ९० हजार रुपैया सम्ममा लागनी गरेर सञ्चालनमा ल्याएका छन् । दमकमा सञ्चालनमा आएका सिटी सफारीहरुमा झण्डै १ सयका हाराहारीमा जति भाँडामा समेत सञ्चालनमा रहेका पाइएको छ । दिन दिनै जसो बढ्दो सिटी सफारीहरुलाई उचित व्यवस्थापनका लागी अविलम्ब नगरपालिककाले चालक अनुमति पत्र दिनु पर्ने उनीहरुको माग छ ।