प्रजातन्त्रिक समाजवादका प्रणेता वीपी कोइरालाको १०१ औं जयन्ती मनाई रहेको छ आजको काँग्रेस । उनी १९ औं शताब्दीको उत्तरार्धतिर एउटा खातापिता र सचेत परिवारमा जन्मिएका हुन् । उनले राणा शासनको रौरव भोगे । सानै छँदा उनको परिवार भारतमा प्रवास गयो । राणा सरकारले उनका बाबु कृष्णप्रसाद कोइरालाले राणा दरबारमा एउटा झुत्रो कपडाको पार्सल पठाएपछि उनीहरूको परिवारको घोर दुर्दशा शुरु भएको थियो । जहानिया वंश परम्पार सहितको दुई तहको राजतन्त्र थियो उ बेला मुलुकमा । शाहवंशीय राजाहरूको नाममा श्री ३ हरूले चलाएका थिए अर्काे स्वेच्छाचारी शासन । जनतालाई दास र रैति ठान्थ्यो उ बेलाको सत्ताले ।
वीपीले प्रजातन्त्रको सपना देखेको युग त्यहि थियो, जतिबेला जनतालाई दाससरह मानिन्थ्यो । उनले दुनियाँमा कहिँ नभएको संवैधानिक राजतन्त्र नामको व्यवस्था नेपालमा प्रादुर्भाव गर्न सकिन्छ भन्ने सपना देखेका थिए, त्यो पनि कलिलो उमेरमा । विक्रम सम्बत्त १९९७ मा चार नेपाली सपुतहरू गंगालाल, धर्मभक्त, दशरथ चन्द, शुक्रराजलाई फासी दिएको समय आसपास उनि तिस बर्ष पनि नपुग्दै उनले राणा बिरोधी क्रन्तिलाई तेजिलो पार्ने सपना देखे । उनको केन्द्रबिन्दु विराटनगर थियो । गज्जबको कुरा त के भने २००७ सालको त्यत्रो परिवर्तनको नेतृत्व गरेको बखत वीपीको उमेर केवल ३७ बर्षको थियो । आजको दिनमा ३७ वर्षको उमेरका युबा नेताहरू पार्टीको कुनै गुटका नेताको चमर हल्लाउनमै सीमित छन् । उनिहरू धेरैजसो बिधार्थी राजनीतिबाट माथि उठन सकिरहेका छैनन् ।
उम्मेद र इच्छा भएको व्यक्तिले सानै उमेरमा पनि लामो राजनीतिक क्षितिजको पर्दा उघार्न सक्दोरहेछ भन्ने प्रमाण पनि हुन वीपी । तर आजको दिनमा काँग्रेसले वीपीको समाजबादलाई जीवन दर्शन बनाउन काँग्रेसले समेत सकेन । आजको काँग्रेसमा संवैधानिक राजतन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्मका मान्यताहरू विधिवत रुपमा छन् । चर्काे किचलो धानिरहेको छ काँग्रेस । राजतन्त्रको बारेमा अझै काँग्रसको नेतृत्वका केहि व्यक्तिहरू दाहिने, देब्रे टिप्पणी गरिरहेका छन् । नीतिगत अस्पष्टता यथावत छ । भोकिो लक्ष्यको बारेमा धेरै बहस हुँदैन त्यो पार्टीमा । कार्यकर्ताहरूमा आर्थिक र सामाजिक अनुशासनको अर्काै मानक सृजना गर्नुपर्ने भएको स्थिति छ ।
धेरै मानिसहरू खासगरि काँग्रेस वृत्तकाहरू वीपीलाई महामानव भन्छन् । दिग्गज युवा काँग्रेस नेता बिश्वप्रकाश शर्माले केहि वर्षअघि दमकमा आयोजित एउटा सभामा भनेका थिए, वीपी मानव मात्र हो, उहाँ त लघु मानवका अगाडि मात्र महामानव देखिनुभएको हो । राजनीतिक कदको रुपमा धेरै प्रश्नको उत्तर समेटेको छ शर्माको यो भनाईले बिपि र आजको काँग्रेसको बारेमा ।