दमकमा निकालिएको सद्भाव र्याली – दमक उद्योग वाणिज्य संघ ।
दमकमा निकालिएको सद्भाव र्याली – सौन्दर्य कला व्यवसायी संघ ।
दमकमा निकालिएको सद्भाव र्याली – आदर्श उमाविका विद्यार्थीहरु ।
दमकमा निकालिएको सद्भाव र्याली – विद्यार्थीहरु ।
दमकमा निकालिएको सद्भाव र्याली – पशुपति किर्तन मण्डली परिवार ।
दमकमा निकालिएको सद्भाव र्याली – रोटरी क्लवका सदस्यहरु ।
संघीयता अब के गर्छस् ?
Monday, September 14, 2015
|
Sajjal Kerung
 |
| टंक पाठक |
यो मुलुकले अहिले भोगिराखेको छ । नयाँ नेपालको नयाँ संविधान बन्ने प्रक्रिया अघि बढिराखेको बेलामा संघीयता कुरूप र त्यसबाट उत्पन्न कोत पर्व दोहोरिँदै जाँदा यो पेचिलो साथै जटिल मोडले राजनीति निकासको बाटो बन्द हुँदैछ । सबैलाई दुःख भएको होला, त्यसमा संविधान निर्माणको कर्मकाण्डमा लागेका साधु, सन्त, महन्तजीहरूलाई । दुःख हुनु पछाडि जुनसुकै व्यक्ति होस् या सामाजिक संघसंस्थादेखि राजनीतिक संस्थासम्म आफ्नै कारण हुन्छ भनेर । अहिले गुज्रिरहेको दुःख, चिच्याहट, रोदन, सन्नाटा संविधान निर्माणका कर्मकाण्डमा लागेका ब्राह्मण पूजारी र तिनका दलको अस्वस्थकर गतिविधिले ल्याएको परिवेशले होइन भनेर हिचकिचाउने ठाउँ छैन । तिनीहरूलाई संविधान निर्माणको अन्तिम अवस्थामा आइपुग्दा पनि यो देशमा कुन मोडेलको संघीयता हो भनेर जान्न र भन्न नसक्ने राष्ट्रका कथित निर्माताको कारणले यो देशमा आगो बाल्ने कामले गर्दा देश बलिसक्न लागेको छ । यही संघीयताले जिउँदै मान्छे खान थालेको छ । नेपालमा पटक–पटक जनआन्दोलन भए तर नेपाली जनतालाई संघीयता यस देशको भौगोलिक धरातलीय बनावट एकै प्रकारको नभएकोले वास्ता पनि थिएन, जानेका पनि थिएनन् ।
प्रत्येक आन्दोलनहरू प्रजातन्त्र र लोकतन्त्रलाई स्वायित्व साथै देश विकासको लागि थियो । अहिले जुन ताण्डव नृत्यहरू देखिँदैछन्, यसलाई नहिच्किच्याइकन भन्नुपर्दा जुन बेला (२०४६ सालको आन्दोलनपछि) राजाको या पञ्चायतको कोटबाट नेपाली जनताले अधिकार आफ्नो कोटमा लिएका थिए र नेपाली जनताले नेपाली कांग्रेसलाई बहुमतको सरकारमा पु¥याएका बेला तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई अमत्याई लागेर त्यो बहुमतको सरकार हुँदा हुँदै त्यो भन्दा अर्कै मोडेलको सरकार खोजेर हो कि आफ्नै घरभित्रका ज्येष्ठ सदस्यहरूलाई टाउकोमा लाठी बजार्दै टुटुल्को उठाउन बहुमतको सरकार आफै गिराउनु यो देश र जनताका लागि यो परिवेश आउनुको मुख्य सुत्रपात सिद्ध हुँदैछ । त्यसपछि विस्तारै अप्रजातान्त्रिक शक्तिहरू संगठित भई जनयुद्धदेखि धनयुद्ध र त्यसले उत्पादन गरेका विषादीयुक्त वस्तु फैलँदै अधर्मभित्रका धर्मगुरूलाई खोराक सन्तुलितयुक्त ओजनले विवेक र बुद्धिलाई मस्ताना बनायो ।
अहिले त्यही बुद्धि र विवेकले देशमा आगो दन्किराखेको छ । अचम्मको कुरा के पनि छ भने जसले जनयुद्धदेखि धनयुद्धको उर्जाशील उत्पादन गरेका वस्तुहरूको खोराक खायो त्यसले त सच्चिन सक्ने खोराकै थिएन । त्यसले त सबैलाई संघीयता दियो । राज्य बाँडफाँड गरी सबै जातजाति र सिधा निमुखा जनतालाई (मधेशी, दलित, मुस्लिम, अल्पसङ्ख्यक, पिछडावर्ग) प्रान्तको बागडोर समाल्ने आश्वासन दिए तर जसले त्यस्तो खोराक खाएका थिएनन्, जसले देश जनताको अधिकार र विकास निर्माणका धेरै रसिला, मिठा कुरा गथेर् । जसले राजतन्त्रलाई वैधानिक निकटताभित्र ल्याएका थिए र त्यति लामो जरो गाडेको पञ्चायती रुपी रुखलाई ढालेका थिए तिनीहरूले पनि एकै थालीको जुठो खोराक एकै भान्सामा बसि खाएकाले यो चाँहि मुलुक र मुलुकबासीका लागि अनौठो र घृणित कुरा देखिएको हो । त्यसको अकोर् कारण आजको रणभूमि भएको हो भनेर भन्नु नै पनेर् देखिन्छ । संघीयतालाई ख्यालठट्टा मानेका थिए होला । संघीयताले जनता अधिकारमुक्त हुन्छन् भन्ठानेका थिएन होला ।
अहिले आफूहरू नै सवेर्सर्वा ठूला दल र अजङ्गका नेता भएकाले ठुङ्ग्रो मुङ्ग्रो राज रजाइ र कजाई गर्छौं भन्ने ठानेका थिए होला । तर अबको स्थितिमा के–के हुन्छ, यो कुरा कल्पनामा छ भने यो नसोचे हुन्छ । धेरै स्थानमा महाभूकम्पले थङ्थिलो पारेको जनतादेखि गरीब, मजदुर, किसान, शिक्षण संस्था, व्यवसायीलाई लामो बन्द र हड्ताल झन् जिउँदो मुर्दा बनाएको छ । दंगाग्रस्त क्षेत्र देशैमा हुनेवाला छ । सुरक्षामा खटिएका प्रहरी प्रशासनको आफ्नै सुरुक्षा छैन । सेनाले विस्तारै देशमा सर्वत्र स्थान ओगट्दै छन् । मधेश आन्दोलनले हिंसामा परिणत हुँदैछ । आन्दोलनकारीका पक्षबाट बालबालिका र वृद्धहरू लगायत महिलाहरूलाई मानव ढालको रुपमा उपस्थिति गराइँदैछ । प्रहरीहरूलाई हिंस्रक गतिविधिबाट पासविक हत्या गरिँदैछ । सञ्चार जातलाई निसानाको सिकार बनाइँदैछ । नागरिकहरूको जीवनस्तर अति कष्टकर हुँदैछ । मानिसले स्वतन्त्ररुपले बाँच्न र हिँड्डुल गर्न पाउने अधिकार समाप्त भएको छ ।
प्रदर्शनकारीहरूका बमबारुदले बन्दुक लगायत घरेलु हतियारले सुरक्षा क्षेत्रमा आक्रमण गरिँदैछ । प्रहरीद्वारा पनि आन्दोलनकारीलाई आफ्ना अस्त्रशस्त्र प्रयोग गनेर् काम बाँकी राखेको छैन । सभासदको गन्तीको धम्बले संविधान जारी गनेर् राज्य पक्ष तम्तयार छ । देशको कुल जनसङ्ख्याको आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या विभिन्न आन्दोलनका नामले सडकमा छन् । मधेशको नामले, थारुहटको नामले, लिम्बुवानको नामले हिन्दू राष्ट्रको नामदेखि धर्म निरपेक्षसम्मका मुद्दा अगिसारी संविधानमा स्थापित गर्न गराउन रस्साकस्सी गरी राखेका छन् । ती मुद्दा सम्बोधन र स्थापित नगराए संविधान ती तीन दल र तिनीहरूका समर्थकहरूको मात्र हुने भएकाले त्यस्तो संविधान आए झने, आन्दोलनको आँधीबेहरी ल्याउने ढोल पिटिँदैछ । ए संघीयता त कस्तो रहिछस्, तैले गर्दा नेपालीहरूबीच सामाजिक सद्भावदेखि काटमारको सृजना गरिस् देशको अस्मिता समाप्त पारिसकिस् । तैले गर्दा विदेशीहरूलाई आँखा लगाउनेदेखि त्यो कालापानी, लिपुलेक हुँदै सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतीय परेड खोल्ने अवसर दिइस् । अझै कति मान्छे मानेर् होस् । ती संविधान निर्माणमा लागेका र देशलाई टुक्रा–टुक्रा पानेर् ती उपल्ला तहका राज्यका हस्तिहरूलाई कुन अवस्थामा पु¥याउने होस् ।
सायद परिस्थितिले जटिल मोड लियो भने देश छाडेर भाग्ने त बनाउँदैनस् ? तँ संघीयता हिंस्रक रहिछस् । हिंस्रकले जसलाई पनि मार्छ । तँ ज्यादै भोको रहिछस् । तैले अरु प्राणीभन्दा यहाँका मान्छे नै खान आइछस् । अहिलेसम्म निक्कै खाइस् । तेरो पेट अघाउने बेलासम्म कतिलाई सिध्याउने होस् तैले महिना भनिनस्, पुरुष, वृद्ध, मधेशे, पहाडी, प्रहरी, जनजाति, दलित कोही भनिनस् । जुनबेला आफ्नो अवसर पर्छ, त्यसैलाई सिकार बनाइस् ।
अब झन् डराउनु पनेर् बेला आउँदैछ । नेताहरू पट्टि पो लाग्छ कि भनेर । यसै सन्दर्भलाई लिँदै गर्दा पंक्तिकारलाई एउटा कुरो याद आयो यसबेला । जुनबेला पृथ्वी नारायण शाहले अकोर् मूल कुरा गरेछन् । त्यो के हो भने यो देश दुई विशाल देशले चेपेको या दुई ढुङ्गाबीचको तरुल हो । तर अहिले बुझ्ने प्रयास गर्दा के लाग्छ भने यो दुई ढुङ्गाको बारुद रहेछ । त्यस्तै अकोर् कुरा पनि याद आउँछ । कवि भूपी शेरचनले एउटा कविता लेखेका थिए, जुन कविता थियो “हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तारा झरेर नगए, बन्दैन मुलुक दुईचार सपुत मरेर नगए” । त्यो पनि त्यस समयमा समसामयिक थियो होला तर अहिलेको सन्दर्भलाई जोड्न खोज्दा यस्तो लाग्छ “हुँदैन बिहान मिर्मिरे तारा झरेर नगए, बन्दैन अब देश कोही कपुत मरेर नगए” ।
यो देशका पछिल्ला गतिविधिलाई मध्यनजर गर्दा तमाम देशबासीको मनमष्तिष्कमा राजनीति क्षेत्रको कुरुप देख्दा मनोवैज्ञानिक रुपले समेत यो संघीयता र नव निर्माणाधीन संविधानलाई कसरी सहज तरिकाले अवतरण होला भन्ने विषयले छटपट छ । संघीयता मसानघाटबाटै आएको हो भने धेरैलाई बाँच्ने र बचाउन कठिन छ तर देवस्थलबाट आएको हो भने बाँच्ने आशा गरौं । हुन त के हुन्छ, हेर्न बाँकी छ । संघीयता तँ के गर्न आइस् ।
प्रत्येक आन्दोलनहरू प्रजातन्त्र र लोकतन्त्रलाई स्वायित्व साथै देश विकासको लागि थियो । अहिले जुन ताण्डव नृत्यहरू देखिँदैछन्, यसलाई नहिच्किच्याइकन भन्नुपर्दा जुन बेला (२०४६ सालको आन्दोलनपछि) राजाको या पञ्चायतको कोटबाट नेपाली जनताले अधिकार आफ्नो कोटमा लिएका थिए र नेपाली जनताले नेपाली कांग्रेसलाई बहुमतको सरकारमा पु¥याएका बेला तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई अमत्याई लागेर त्यो बहुमतको सरकार हुँदा हुँदै त्यो भन्दा अर्कै मोडेलको सरकार खोजेर हो कि आफ्नै घरभित्रका ज्येष्ठ सदस्यहरूलाई टाउकोमा लाठी बजार्दै टुटुल्को उठाउन बहुमतको सरकार आफै गिराउनु यो देश र जनताका लागि यो परिवेश आउनुको मुख्य सुत्रपात सिद्ध हुँदैछ । त्यसपछि विस्तारै अप्रजातान्त्रिक शक्तिहरू संगठित भई जनयुद्धदेखि धनयुद्ध र त्यसले उत्पादन गरेका विषादीयुक्त वस्तु फैलँदै अधर्मभित्रका धर्मगुरूलाई खोराक सन्तुलितयुक्त ओजनले विवेक र बुद्धिलाई मस्ताना बनायो ।
अहिले त्यही बुद्धि र विवेकले देशमा आगो दन्किराखेको छ । अचम्मको कुरा के पनि छ भने जसले जनयुद्धदेखि धनयुद्धको उर्जाशील उत्पादन गरेका वस्तुहरूको खोराक खायो त्यसले त सच्चिन सक्ने खोराकै थिएन । त्यसले त सबैलाई संघीयता दियो । राज्य बाँडफाँड गरी सबै जातजाति र सिधा निमुखा जनतालाई (मधेशी, दलित, मुस्लिम, अल्पसङ्ख्यक, पिछडावर्ग) प्रान्तको बागडोर समाल्ने आश्वासन दिए तर जसले त्यस्तो खोराक खाएका थिएनन्, जसले देश जनताको अधिकार र विकास निर्माणका धेरै रसिला, मिठा कुरा गथेर् । जसले राजतन्त्रलाई वैधानिक निकटताभित्र ल्याएका थिए र त्यति लामो जरो गाडेको पञ्चायती रुपी रुखलाई ढालेका थिए तिनीहरूले पनि एकै थालीको जुठो खोराक एकै भान्सामा बसि खाएकाले यो चाँहि मुलुक र मुलुकबासीका लागि अनौठो र घृणित कुरा देखिएको हो । त्यसको अकोर् कारण आजको रणभूमि भएको हो भनेर भन्नु नै पनेर् देखिन्छ । संघीयतालाई ख्यालठट्टा मानेका थिए होला । संघीयताले जनता अधिकारमुक्त हुन्छन् भन्ठानेका थिएन होला ।
अहिले आफूहरू नै सवेर्सर्वा ठूला दल र अजङ्गका नेता भएकाले ठुङ्ग्रो मुङ्ग्रो राज रजाइ र कजाई गर्छौं भन्ने ठानेका थिए होला । तर अबको स्थितिमा के–के हुन्छ, यो कुरा कल्पनामा छ भने यो नसोचे हुन्छ । धेरै स्थानमा महाभूकम्पले थङ्थिलो पारेको जनतादेखि गरीब, मजदुर, किसान, शिक्षण संस्था, व्यवसायीलाई लामो बन्द र हड्ताल झन् जिउँदो मुर्दा बनाएको छ । दंगाग्रस्त क्षेत्र देशैमा हुनेवाला छ । सुरक्षामा खटिएका प्रहरी प्रशासनको आफ्नै सुरुक्षा छैन । सेनाले विस्तारै देशमा सर्वत्र स्थान ओगट्दै छन् । मधेश आन्दोलनले हिंसामा परिणत हुँदैछ । आन्दोलनकारीका पक्षबाट बालबालिका र वृद्धहरू लगायत महिलाहरूलाई मानव ढालको रुपमा उपस्थिति गराइँदैछ । प्रहरीहरूलाई हिंस्रक गतिविधिबाट पासविक हत्या गरिँदैछ । सञ्चार जातलाई निसानाको सिकार बनाइँदैछ । नागरिकहरूको जीवनस्तर अति कष्टकर हुँदैछ । मानिसले स्वतन्त्ररुपले बाँच्न र हिँड्डुल गर्न पाउने अधिकार समाप्त भएको छ ।
प्रदर्शनकारीहरूका बमबारुदले बन्दुक लगायत घरेलु हतियारले सुरक्षा क्षेत्रमा आक्रमण गरिँदैछ । प्रहरीद्वारा पनि आन्दोलनकारीलाई आफ्ना अस्त्रशस्त्र प्रयोग गनेर् काम बाँकी राखेको छैन । सभासदको गन्तीको धम्बले संविधान जारी गनेर् राज्य पक्ष तम्तयार छ । देशको कुल जनसङ्ख्याको आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या विभिन्न आन्दोलनका नामले सडकमा छन् । मधेशको नामले, थारुहटको नामले, लिम्बुवानको नामले हिन्दू राष्ट्रको नामदेखि धर्म निरपेक्षसम्मका मुद्दा अगिसारी संविधानमा स्थापित गर्न गराउन रस्साकस्सी गरी राखेका छन् । ती मुद्दा सम्बोधन र स्थापित नगराए संविधान ती तीन दल र तिनीहरूका समर्थकहरूको मात्र हुने भएकाले त्यस्तो संविधान आए झने, आन्दोलनको आँधीबेहरी ल्याउने ढोल पिटिँदैछ । ए संघीयता त कस्तो रहिछस्, तैले गर्दा नेपालीहरूबीच सामाजिक सद्भावदेखि काटमारको सृजना गरिस् देशको अस्मिता समाप्त पारिसकिस् । तैले गर्दा विदेशीहरूलाई आँखा लगाउनेदेखि त्यो कालापानी, लिपुलेक हुँदै सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतीय परेड खोल्ने अवसर दिइस् । अझै कति मान्छे मानेर् होस् । ती संविधान निर्माणमा लागेका र देशलाई टुक्रा–टुक्रा पानेर् ती उपल्ला तहका राज्यका हस्तिहरूलाई कुन अवस्थामा पु¥याउने होस् ।
सायद परिस्थितिले जटिल मोड लियो भने देश छाडेर भाग्ने त बनाउँदैनस् ? तँ संघीयता हिंस्रक रहिछस् । हिंस्रकले जसलाई पनि मार्छ । तँ ज्यादै भोको रहिछस् । तैले अरु प्राणीभन्दा यहाँका मान्छे नै खान आइछस् । अहिलेसम्म निक्कै खाइस् । तेरो पेट अघाउने बेलासम्म कतिलाई सिध्याउने होस् तैले महिना भनिनस्, पुरुष, वृद्ध, मधेशे, पहाडी, प्रहरी, जनजाति, दलित कोही भनिनस् । जुनबेला आफ्नो अवसर पर्छ, त्यसैलाई सिकार बनाइस् ।
अब झन् डराउनु पनेर् बेला आउँदैछ । नेताहरू पट्टि पो लाग्छ कि भनेर । यसै सन्दर्भलाई लिँदै गर्दा पंक्तिकारलाई एउटा कुरो याद आयो यसबेला । जुनबेला पृथ्वी नारायण शाहले अकोर् मूल कुरा गरेछन् । त्यो के हो भने यो देश दुई विशाल देशले चेपेको या दुई ढुङ्गाबीचको तरुल हो । तर अहिले बुझ्ने प्रयास गर्दा के लाग्छ भने यो दुई ढुङ्गाको बारुद रहेछ । त्यस्तै अकोर् कुरा पनि याद आउँछ । कवि भूपी शेरचनले एउटा कविता लेखेका थिए, जुन कविता थियो “हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तारा झरेर नगए, बन्दैन मुलुक दुईचार सपुत मरेर नगए” । त्यो पनि त्यस समयमा समसामयिक थियो होला तर अहिलेको सन्दर्भलाई जोड्न खोज्दा यस्तो लाग्छ “हुँदैन बिहान मिर्मिरे तारा झरेर नगए, बन्दैन अब देश कोही कपुत मरेर नगए” ।
यो देशका पछिल्ला गतिविधिलाई मध्यनजर गर्दा तमाम देशबासीको मनमष्तिष्कमा राजनीति क्षेत्रको कुरुप देख्दा मनोवैज्ञानिक रुपले समेत यो संघीयता र नव निर्माणाधीन संविधानलाई कसरी सहज तरिकाले अवतरण होला भन्ने विषयले छटपट छ । संघीयता मसानघाटबाटै आएको हो भने धेरैलाई बाँच्ने र बचाउन कठिन छ तर देवस्थलबाट आएको हो भने बाँच्ने आशा गरौं । हुन त के हुन्छ, हेर्न बाँकी छ । संघीयता तँ के गर्न आइस् ।
0 comments for this post
Leave a reply